Tiranë, Shqipëri– Studentët rimendojnë hapësirën publike

Në Tiranë, Instituti i Kërkimeve Urbane zhvilloi një diskutim informal me studentë të programeve bachelor dhe master në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, Departamenti i Biologjisë, me prezencën e Dr. Marjol Meço. Diskutimet ishin shumë produktive dhe u përqendruan tek sfidat mjedisore me të cilat përballet aktualisht Tirana. Vëmendje e veçantë iu kushtua hapësirave të gjelbra të qytetit, të cilat janë nën një presion në rritje. Humbja e gjelbërimit po ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e ajrit dhe në jetën e përditshme të banorëve.

Aktiviteti shërbeu gjithashtu si një platformë ku të rinjtë mund të zhvillonin ide dhe t’i diskutonin ato në mënyrë të hapur. Studentët vunë në dukje problemet që shohin çdo ditë në lagjet e tyre: zona të braktisura që janë kthyer në vende të pasigurta, mure të zhveshura që kanë nevojë për gjelbërim dhe trotuare pa hije. Ata folën edhe për rritjen e temperaturave në qytet, të ndihmuar nga mungesa e pemëve dhe e hijes, si dhe për parkimet e krijuara në mënyrë informale brenda zonave të pallateve. Mbi të gjitha, ata theksuan nevojën për më shumë zona ku qytetarët të mund të kalojnë kohë në ambient të hapur.

Studentët e pranishëm vinin nga qytete të ndryshme të vendit, si Tirana, Korça, Hasi, Fushë-Kruja, Dibra etj., dhe ndanë shqetësimet e tyre për hapësirat e gjelbra në qytetet e tyre të origjinës. Pavarësisht nga qyteti, shqetësimet ishin të njëjta. Kjo tregon se mbrojtja dhe zgjerimi i hapësirave të gjelbra është një çështje që ka rëndësi për të gjithë vendin, jo vetëm për kryeqytetin. Ndër temat e tjera, u diskutua edhe rreziku që paraqesin speciet e aliene invazive. Jo i gjithë gjelbërimi është i dobishëm për mjedisin, pasi disa specie zëvendësojnë bimët vendase dhe dëmtojnë biodiversitetin. Për këtë arsye, zgjedhja e specieve bimore kërkon shqyrtim të kujdesshëm kur planifikohen dhe mirëmbahen hapësirat e gjelbra. Studentët theksuan gjithashtu se mbjelljet e reja duhet të jenë në përpjesëtim me zonën urbane, me specie dhe sasi të përshtatshme për hapësirën në dispozicion, në mënyrë që gjelbërimi të përshtatet me qytetin dhe jo ta mbingarkojë atë.

Pula, Kroaci– Ekspertë dhe qytetarë debatojnë për të ardhmen e një qyteti të gjelbër

Në Pula, Zelena Istra organizoi panelin “Qytete të Gjelbra – Qytete të Sigurta” në Qendrën Komunitare Rojc, i cili u transmetua drejtpërdrejt në rrjetet e saj sociale dhe u regjistrua për Radio Rojc. Rreth 50 vizitorë, përfshirë qytetarë, studentë dhe anëtarë të nismave qytetare vendore, ndoqën një diskutim me dy arkitektë, një sociolog dhe një aktivist mjedisor, të moderuar nga Irena Burba. Mesazhi i tyre i përbashkët: hapësirat e gjelbra janë infrastrukturë e gjelbër thelbësore, me përfitime të matshme për shëndetin, qëndrueshmërinë ndaj ndryshimeve klimatike dhe buxhetet e qyteteve.

Sarajevë, Bosnjë e Hercegovinë –Hapësira të gjelbra që frymëzojnë

Cener 21 dhe partnerët në Sarajevë zhvilluan nga 5-10 tetori një program të përqendruar te kopshtaria urbane dhe prodhimi i ushqimit vendas, në bashkëpunim me Fakultetin e Shkencave Bujqësore dhe Ushqimore, Qytetin e Sarajevës, gjimnazin “JU Druga” dhe Sinergija Plus. Programi u hap me Green House Party për më shumë se 100 të ftuar, me një tur tematik dhe një shkëmbim informal mbi hapësirat e gjelbra të lëna pas dore dhe ushqimin e prodhuar në vend. Ekspozita e Kopshtarisë Urbane paraqiti historinë e kopshtarisë në Sarajevë nga vitet e luftës deri sot, përmes fotografive dhe dëshmive personale, dhe u shoqërua me shëtitjen me guidë “Sarajevo Hidden Gems” (Thesaret e fshehura të Sarajevës). Programi u mbyll me një punëtori praktike mbi rotacionin e kulturave bujqësore për rreth 20 pjesëmarrës, e cila u zhvillua pavarësisht erës dhe shiut.

Shkup, Maqedoni e Veriut– Fëmijët mbjellin farat e një Karposhi më të gjelbër

Në Shkup, Qendra për Ndryshimet Klimatike zhvilloi aksionin e saj në Komunën e Karposhit, me Shkollën Fillore “Lazo Trpovski”. Rreth 50 nxënës të klasave të dyta dhe të treta lyen vazo lulesh, mbollën bimë dhe folën për mënyrën se si bimët e freskojnë qytetin dhe përmirësojnë hapësirat e përbashkëta. Qendra i dhuroi gjithashtu Komunës tre fidanë pemësh për t’u mbjellë në një hapësirë publike. Një pyetësor (98 të anketuar, jo përfaqësues) tregoi se 87% mendojnë se lagjet e tyre kanë nevojë për më shumë gjelbërim, ndërsa 76% e vlerësojnë dobët mirëmbajtjen dhe pastërtinë e hapësirave të gjelbra.

Katër qytete, katër formate, një mesazh i përbashkët: hapësirat e gjelbra i bëjnë qytetet më të shëndetshme, më të sigurta dhe më të jetueshme dhe mbrojtja e tyre është një detyrë që u takon së bashku komuniteteve, institucioneve dhe ekspertëve.

Instituti i Kërkimeve Urbane organizoi konsultimin me aktorët e interesit “Dialog për Kulturë të Aksesueshme”, në kuadër të projektit Art4All, më 23 qershor 2026 në Europe House, Tiranë.

Institucione kulturore, përfaqësues të Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit dhe Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, organizata të personave me aftësi të kufizuara, Avokati i Popullit, Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dhe aktorë të tjerë u bënë bashkë për të diskutuar mbi barrierat që vazhdojnë të kufizojnë pjesëmarrjen në kulturë dhe mbi zgjidhjet që mund ta bëjnë atë vërtet gjithëpërfshirëse.

Takimin e hapën Znj. Zana Vokopola, Drejtore Ekzekutive e URI-t, dhe Znj. Benida Kraja, Drejtore e Drejtorisë së Politikave për Trashëgiminë Kulturore në Ministrinë e Turizmit, Kulturës dhe Sportit. Marinela Spahiu, Menaxhere e Projektit në URI, prezantoi qëllimin e këtij aktiviteti konsultues dhe projektin Art4All. Në vijim, pjesëmarrësit udhëhoqën një diskutim të thelluar mbi barrierat fizike, shqisore, njohëse, të komunikimit dhe digjitale, si dhe mbi rekomandimet praktike për një pjesëmarrje më gjithëpërfshirëse në kulturë.

Gjatë diskutimit u ritheksua edhe një herë se, ndërsa vëmendja përqendrohet shpesh te aksesueshmëria fizike, nuk duhet të harrojmë aksesueshmërinë e komunikimit, atë shqisore, njohëse dhe digjitale. Vetëm duke i adresuar të gjitha këto dimensione mund të flasim për një kulturë vërtet të aksesueshme për të gjithë.

Ky konsultim është pjesë e analizës së boshllëqeve të aksesueshmërisë që po zhvillon URI, e cila ndërthur pyetësorë, intervista, fokus-grupe, vizita në terren dhe auditime të aksesueshmërisë digjitale për të pasur gjetje në përvojën reale të personave me aftësi të kufizuara dhe të organizatave që i përfaqësojnë.

Rreth projektit

Art4All – Improving Cultural Accessibility Across Borders bën bashkë partnerë nga Italia, Shqipëria dhe Mali i Zi dhe synon të adresojë barrierat që pengojnë aksesin në kulturë, me vëmendje të veçantë ndaj pjesëmarrjes së personave me aftësi të kufizuara në jetën kulturore. Projekti zbatohet nga Fondacioni Pino Pascali (Partneri Kryesor, Itali), Factory Transadriatic – Ndërmarrje Sociale (Itali), Muzeu i Artit Bashkëkohor Termoli (Itali), Instituti për Kërkime Urbane (Shqipëri) dhe Qendra Kulturore Homer (Mal i Zi), dhe financohet nga programi Interreg IPA South Adriatic.

Në këtë raport vjetor 2025 do të gjeni një pasqyrë të qartë të programeve dhe projekteve kryesore të zbatuara në fushat e mbrojtjes së mjedisit dhe ndryshimeve klimatike, menaxhimit të mbetjeve, ujit dhe kanalizimeve, energjisë dhe mobilitetit, turizmit dhe trashëgimisë kulturore, biodiversitetit, si dhe shoqërisë civile dhe qeverisjes. Raporti tregon se si URI ka mbështetur institucionet vendore dhe qendrore në ndërtimin e sistemit të parë kombëtar për monitorimin, raportimin dhe verifikimin (MRV) të gazeve serë në Shqipëri, në avancimin e mobilitetit klimatikisht neutral në Elbasan, në forcimin e grumbullimit të diferencuar të mbetjeve në burim në Berat dhe Durrës, si dhe në përgatitjen e investimeve të qendrueshme dhe efikase në sektorin e ujit.

Një fokus kryesor i Raportit Vjetor 2025 të Institutit të Kërkimeve Urbane është rëndësia e ngritjes dhe mirëmbajtjes së partneriteteve të konsoliduara. Gjatë raportit pasqyrohet bashkëpunimi me ministritë, bashkitë, agjencitë kombëtare, organizatat e shoqërisë civile, universitetet, grupet rinore dhe partnerët ndërkombëtarë.

Instituti i Kërkimeve Urbane, në bashkëpunim me Bashkinë e Elbasanit, ka përgatitur këtë botim në kuadër të projektit SGA NZC 101121530 – Nëngrant – PCP3 – Elbasan, “Energji e gjelbër dhe e qëndrueshme në ndërtesat e Elbasanit”, i zbatuar gjatë periudhës 2024–2026 dhe i financuar nga Bashkimi Evropian në kuadër të programit NetZeroCities. Ky dokument është produkt i Aktivitetit A1.2.4, “Hartimi i Udhëzuesit për Efiçiencën e Energjisë”, dhe synon të përmirësojë efikasitetin energjetik të ndërtesave të banimit në Elbasan përmes ndërhyrjeve të bazuara në të dhëna dhe rritjes së ndërgjegjësimit publik.

Udhëzuesi u zhvillua bazuar në një studim empirik të kryer me 108 familje në lagjen Vullnetari, duke aplikuar një metodologji të kombinuar, për shembull, anketa të strukturuara, intervista, vëzhgime familjesh dhe auditime energjie. Gjetjet konfirmojnë se ndërhyrjet me kosto minimale, të tilla si zëvendësimi i llambave me LED, izolimi i dritareve, instalimi i një kohëmatësi në bojler dhe eliminimi i konsumit të energjisë në gjendje gatishmërie, gjenerojnë kursime energjie në rangun e 15-25% për familje, me një ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e faturave mujore.

Pikëpamjet e shprehura në këtë botim janë përgjegjësi e vetme e Institutit të Kërkimeve Urbane, i cili nuk merr përsipër asnjë përgjegjësi për ndonjë përdorim që palët e treta mund të bëjnë me përmbajtjen e tij. Botimi është subjekt i të drejtës së autorit; megjithatë, për të inkurajuar përhapjen e njohurive, përmbajtja e tij mund të riprodhohet tërësisht ose pjesërisht për qëllime jo-komerciale, me kusht që burimi të citohet plotësisht dhe qartë.

Përgatitur nga Instituti i Kërkimeve Urbane
Mars 2026

Dëshiron t’i bashkohesh ekipit të Urban Research Institute?

Përshkrimi i thirrjes

Urban Research Institute është në kërkim të një Eksperti Mjedisi/Urbanist për t’iu bashkuar ekipit tonë në zbatimin e projekteve që lidhen me mjedisin, zhvillimin urban, planifikimin e qëndrueshëm, qeverisjen vendore dhe politikat publike.

Kandidati i përzgjedhur do të angazhohet në hartimin, koordinimin dhe zbatimin e aktiviteteve teknike dhe kërkimore, në bashkëpunim me institucione vendore dhe qendrore, partnerë ndërkombëtarë, ekspertë të fushës dhe aktorë të shoqërisë civile.

Profili i kërkuar

• Arsim të lartë në mjedis, urbanistikë, planifikim urban, inxhinieri mjedisi, politika publike ose fusha të ngjashme.
• Të paktën 3 vite përvojë profesionale në fushën e mjedisit, zhvillimit urban, planifikimit territorial, klimës, energjisë, mobilitetit urban ose qeverisjes vendore.
• Përvojë në menaxhimin ose koordinimin e projekteve, veçanërisht projekte të financuara nga donatorë ndërkombëtarë.
• Njohuri të mira mbi funksionimin e institucioneve vendore dhe qendrore në Shqipëri.
• Aftësi për të përgatitur raporte, analiza, dokumente teknike, materiale konsultimi dhe përmbledhje të qarta për aktorë institucionalë.
• Aftësi të mira komunikimi, koordinimi dhe pune në ekip.
• Njohje shumë të mirë të gjuhës shqipe dhe angleze, në të shkruar dhe në të folur.
• Aftësi për të punuar në mënyrë të pavarur, me afate të qarta dhe në mjedis dinamik pune.

Detyrat kryesore

• Përgatitjen e analizave teknike dhe dokumenteve mbështetëse për projekte në fushën e mjedisit dhe zhvillimit urban.
• Mbështetjen e zbatimit të aktiviteteve në terren, konsultimeve, takimeve me aktorë dhe aktiviteteve institucionale.
• Mbështetjen e ekipit të URI në zhvillimin e projekt ideve, aplikimeve dhe propozimeve të reja.
• Ndjekjen e afateve, produkteve dhe rezultateve të projekteve sipas kërkesave të donatorëve dhe partnerëve.

Konsiderohet avantazh

• Përvojë me projekte të financuara nga Bashkimi Europian, GIZ, SDC, UNDP, UNEP, Banka Botërore ose donatorë të tjerë ndërkombëtarë.
• Njohuri mbi acquis të Bashkimit Europian në fushën e mjedisit, klimës, energjisë, planifikimit urban ose zhvillimit të qëndrueshëm.
• Përvojë në konsultime publike, punë me komunitetin dhe procese pjesëmarrëse.
• Përvojë në përgatitjen e dokumenteve strategjike, planeve vendore, analizave ligjore ose teknike.

Mënyra e aplikimit

Kandidatët e interesuar ftohen të dërgojnë dokumentet e mëposhtme:

• CV të përditësuar.
• Letër të shkurtër motivimi.

Parime të procesit

Vetëm kandidatët e përzgjedhur në listën e ngushtë do të kontaktohen për intervistë.

Apliko deri më 10 korrik 2026 në info@uri.org.al

Në kuadër të projektit GreenELB (Green and Sustainable Energy in Elbasan Buildings), hapet zyrtarisht sfida lokale “1 javë, 1 zakon, 1 ndryshim”, një fushatë e dedikuar ndërgjegjësimit qytetar dhe ndryshimit të sjelljes në fushën e kursimit të energjisë. Sfida zhvillohet gjatë periudhës 22–29 qershor dhe u drejtohet në radhë të parë të rinjve të Elbasanit. Ata vendosen në qendër të procesit si bashkë-krijues të mesazhit dhe nxitës të ndryshimit në familje, shkollë dhe komunitet.

Fushata “1 javë, 1 zakon, 1 ndryshim” nuk zëvendëson komponentët teknikë të projektit, por i bën ata më të kuptueshëm për publikun, duke i lidhur drejtpërdrejt me zakonet e përditshme të përdorimit të energjisë. Mesazhi i saj qendror është i thjeshtë dhe i drejtpërdrejtë: ndryshimi fillon me praktikimin e zakoneve të vogla.

Qëllimi dhe objektivat

Qëllimi i fushatës është ta kthejë eficiencën e energjisë nga një çështje teknike në një praktikë të thjeshtë e të zbatueshme nga familjet, të rinjtë, shkollat, bizneset dhe institucionet lokale. Objektivat specifikë të saj janë:

• të rrisë ndërgjegjësimin mbi përdorimin e përgjegjshëm të energjisë në ndërtesa dhe ambiente të përditshme;
• të nxisë ndryshime konkrete të sjelljes përmes një sfide 7-ditore të thjeshtë dhe të përsëritshme;
• të përfshijë të rinjtë si krijues përmbajtjeje, ambasadorë lokalë dhe monitorues të zakoneve të energjisë;
• të prodhojë histori reale nga komuniteti, të përdorshme në kanalet sociale dhe në raportimin e projektit;
• të forcojë lidhjen ndërmjet objektivave të GreenELB dhe veprimeve të përditshme të qytetarëve në Elbasan.

Kë përfshin sfida?

Fushata orientohet drejt të rinjve të Elbasanit, duke i vendosur ata në qendër të ndërgjegjësimit, krijimit të përmbajtjes dhe nxitjes së ndryshimit të zakoneve të përdorimit të energjisë.

Si funksionon sfida?

Gjatë shtatë ditëve, nga 22 deri më 29 qershor, të rinjtë pjesëmarrës zgjedh një zakon të vetëm për kursimin e energjisë, e zbaton në mënyrë të vazhdueshme dhe e dokumenton përvojën. Ndër zakonet e rekomanduara, të thjeshta për t’u zbatuar dhe për t’u dokumentuar, janë:

Formatet e pranueshme

Pjesëmarrësit mund ta dokumentojnë përvojën e tyre përmes njërit prej formateve të mëposhtme:

• Storytelling – “Historia ime e energjisë”: një tekst i shkurtër (deri në 1500 fjalë), postim ose carousel me 3–5 pamje, që tregon zakonin e zgjedhur, arsyen, mënyrën e zbatimit dhe ndryshimin e vërejtur.
• Video – “7 ditë, 1 zakon i gjelbër”: një video 30–60 sekonda që paraqet zakonin dhe mesazhin për bashkëmoshatarët.
• Fotografi: një seri prej 3–5 fotografish me përshkrim të shkurtër, që ilustron procesin e zbatimit.
• Poster ose foto-mesazh: një material vizual i thjeshtë me një thirrje të qartë sensibilizuese.

Udhëzuesi për pjesëmarrësit

Për ta lehtësuar procesin, GreenELB vë në dispozicion një Udhëzues informues për pjesëmarrësit, i cili shpjegon në detaje çfarë është sfida, si të zgjidhet zakoni, si të dokumentohet ai dhe cilat formate mund të dorëzohen, të shoqëruar me shembuj konkretë për frymëzim. Udhëzuesi mund të shkarkohet i plotë në linkun e mëposhtëm.

Procesi i aplikimit

Pjesëmarrja në sfidë bëhet përmes plotësimit të një formulari të thjeshtë aplikimi. Çdo pjesëmarrës ose grup duhet të plotësojë Formularin e Aplikimit dhe ta dërgojë së bashku me materialin e përgatitur në adresën zyrtare të projektit:

• Email: greenelbeu@gmail.com
• Subjekti i emailit: Aplikim GreenELB – 1 javë, 1 zakon, 1 ndryshim

Në email duhet të bashkëngjiten:

Shkarko Formularin e Aplikimit

Afati i fundit për dorëzimin e aplikimeve: 3 korrik 2026.

Vlerësimi dhe çmimet

Pas mbylljes së afatit, aplikimet do të shqyrtohen nga një juri me përfaqësim institucional nga Urban Research Institute, Bashkia Elbasan dhe Universiteti i Elbasanit.

Fushata parashikon deri në katër çmime, që synojnë të vlerësojnë angazhimin, kreativitetin dhe aftësinë për të përcjellë një mesazh të qartë mbi kursimin e energjisë. Materialet fituese do të publikohen në kanalet zyrtare të projektit, të Urban Research Institute dhe të Bashkisë Elbasan.

Trajnimi mblodhi së bashku partnerë nga Italia, Shqipëria dhe Mali i Zi, me fokus në forcimin e qasjeve gjithëpërfshirëse dhe përmirësimin e aksesueshmërisë në hapësirat kulturore dhe institucionale. Projekti Art4All mbështetet nga Programi Interreg IPA South Adriatic dhe synon të promovojë mjedise kulturore më të hapura, më të aksesueshme dhe më të orientuara drejt komunitetit.

Gjatë aktivitetit treditor, pjesëmarrësit punuan për identifikimin e barrierave fizike, komunikuese, organizative dhe sociale, duke eksploruar njëkohësisht zgjidhje konkrete dhe strategji afatgjata për institucione kulturore më gjithëpërfshirëse. Agjenda e trajnimit u ndërtua rreth tre shtyllave kryesore: krijimi i një gjuhe të përbashkët mbi aksesueshmërinë, shndërrimi i barrierave në zgjedhje operacionale dhe zhvillimi i strategjive të qëndrueshme institucionale.

Sesionet praktike dhe diskutimet e zhvilluara mes partnerëve trajtuan disa çështje kryesore:

• identifikimin e barrierave në hapësirat muzeale dhe në proceset e brendshme institucionale;
• qasjet praktike për zgjidhje që përmirësojnë aksesueshmërinë;
• integrimin e aksesueshmërisë në komunikim, menaxhim, programim dhe në përvojën e vizitorëve;
• zhvillimin e planeve të veprimit dhe politikave të përbashkëta institucionale.

Trajnimi u drejtua nga ekspertja e aksesueshmërisë Maria Chiara Ciaccheri dhe përfshiu metoda ndërvepruese, analizë të rasteve konkrete dhe shkëmbim përvojash mes institucioneve partnere. Një aspekt i rëndësishëm i aktivitetit ishte reflektimi mbi aksesueshmërinë si një proces i vazhdueshëm institucional, dhe jo vetëm si një ndërhyrje fizike në infrastrukturë.

Në një kohë kur institucionet kulturore po përballen gjithnjë e më shumë me nevojën për të krijuar hapësira të hapura dhe të barabarta për të gjithë, ky trajnim shërbeu si një mundësi e rëndësishme për të reflektuar mbi mënyrat se si aksesueshmëria mund të integrohet në praktikat e përditshme institucionale. Përmes dialogut ndërkufitar dhe shkëmbimit të përvojave, partnerët ndanë qasje konkrete dhe ide inovative për ta bërë kulturën më të aksesueshme, më gjithëpërfshirëse dhe më pranë komuniteteve.

Pjesëmarrja e URI-së në këtë trajnim e forcon më tej angazhimin e institutit për të promovuar zhvillimin gjithëpërfshirës, aksesin e barabartë në kulturë dhe përparimin e politikave e praktikave që vendosin komunitetet dhe diversitetin në qendër të zhvillimit vendor dhe rajonal.

Takimi mblodhi së bashku përfaqësues nga shoqëria civile, akademia dhe institucionet kërkimore nga i gjithë rajoni, përfshirë pjesëmarrës nga Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria. Ai shërbeu si një platformë e rëndësishme për forcimin e bashkëpunimit dhe shkëmbimin e njohurive mbi zbatimin praktik të Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në kontekste të ndryshme territoriale.

Një ndër çështjet kryesore në qendër të këtij takimi rajonal ishte avancimi i qasjeve të bazuara në ekosisteme, të cilat kontribuojnë në rritjen e qëndrueshmërisë ndaj ndryshimeve klimatike, mbrojtjen e biodiversitetit, si dhe menaxhimin e qëndrueshëm të tokës dhe ujërave. Diskutimet u ndërlidhën ngushtë me përpjekjet rajonale për integrimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në kuadrin e politikave dhe proceseve të planifikimit, përfshirë nismat për restaurimin e peizazheve pyjore dhe agjendat më të gjera mjedisore në Ballkanin Perëndimor.

URI kontribuoi në mënyrë aktive në diskutime duke prezantuar përvojën dhe rastet studimore nga Shqipëria, veçanërisht nga Elbasani dhe Tropoja. Këta shembuj vunë në pah rolin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në përballimin e sfidave mjedisore, si erozioni, degradimi i tokës dhe restaurimi i ekosistemeve, ndërsa njëkohësisht dëshmuan rëndësinë e ndërhyrjeve të mbështetura në të dhëna dhe të përshtatura me kushtet vendore.

Takimi përfshiu gjithashtu sesione ndërvepruese në grup, ku pjesëmarrësit vlerësuan në mënyrë të përbashkët skenarë të ndryshëm dhe hartuan zgjidhje të përshtatura të bazuara në natyrë. Këto shkëmbime ndihmuan në thellimin e kuptimit mbi mënyrën se si Zgjidhjet e Bazuara në Natyrë mund të zbatohen në mënyrë efektive në kontekste të ndryshme mjedisore dhe socio-ekonomike, duke nxitur njëkohësisht ndarjen e përvojave praktike dhe mësimeve të nxjerra.

Përtej diskutimeve teknike, takimi riafirmoi rëndësinë e bashkëpunimit rajonal për zgjerimin dhe zbatimin më të gjerë të Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë. Ai kontribuoi në krijimin e një kuptimi të përbashkët mbi sfidat dhe mundësitë e përbashkëta, duke forcuar njëkohësisht partneritetet ndërmjet institucioneve që punojnë për një Ballkan Perëndimor më të qëndrueshëm dhe më rezistent.

Veprimtaria u përmbyll me një angazhim të ripërtërirë nga pjesëmarrësit për të vijuar avancimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë përmes përpjekjeve të koordinuara, kërkimit të aplikuar dhe integrimit në politika.

Roli Strategjik i URI-t në Avancimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në Shqipëri dhe në Rajon

Përmes angazhimit të vazhdueshëm në platformat rajonale dhe punës së tij të aplikuar në nivel vendor, URI po pozicionohet si një kontribues i rëndësishëm në avancimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në Shqipëri dhe në Ballkanin Perëndimor. Duke ndërthurur ekspertizën shkencore me zbatimin praktik, URI mbështet zhvillimin e qasjeve të shkallëzueshme dhe të mbështetura në evidencë, të cilat adresojnë sfida mjedisore si erozioni, degradimi i ekosistemeve dhe ndjeshmëria ndaj ndryshimeve klimatike. Pjesëmarrja e tij në nisma rajonale, si Komuniteti i Praktikës për Zgjidhjet e Bazuara në Natyrë, e forcon më tej rolin e URI-t si urë lidhëse ndërmjet përvojës vendore, proceseve rajonale të politikëbërjes dhe shkëmbimit të njohurive.

Urban Research Institute, në partneritet me Brooks Hannas & Partners (Serbi) dhe me financimin e Agjencisë Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SIDA) dhe në bashkëpunim me Bashkinë Berat, me një buxhet total prej 1.5 milionë eurosh (nga të cilat 700 mijë euro të financuara nga SIDA) zbatoi projektin “Ndarja në burim e mbetjeve shtëpiake në Bashkinë Berat”, i cili u lançua në maj 2021.

Ky projekt, tashmë me rezultate të konsoliduara në fushën e menaxhimit të mbetjeve, ka evidentuar një ndikim konkret dhe një model të suksesshëm ndërhyrjeje në nivel lokal.

Banorët dhe vizitorët e qytetit të Beratit tashmë përfitojnë nga një shërbim i ri dhe i përmirësuar përmes menaxhimit të integruar të mbetjeve. Një sistem funksional dhe i aksesueshëm mundëson që mbetjet e riciklueshme, si letër dhe karton, plastikë dhe metale, të hidhen në kontejnerët dhe koshat blu dhe të grumbullohen përmes një kamioni të dedikuar, për t’u transportuar më pas në qendrën e ndarjes. Në këtë qendër, materialet kontrollohen, paketohen dhe përgatiten për riciklim. Ndërkohë, mbetjet e përziera të pariciklueshme hidhen në kontejnerët me ngjyrë jeshile dhe dërgohen në venddepozitim.

Vetëm në vitin e parë të zbatimit (2021–2022), një anketim i realizuar në bashkëpunim me kompaninë “Berati ndan mbetjet”, në pronësi të Bashkisë Berat rezultatet tregojnë një impakt të konsiderueshëm: nga 411 familje dhe biznese të vogla të anketuara, 54.2% e tyre e konsiderojnë menaxhimin e mbetjeve një prioritet shumë të rëndësishëm për bashkinë, ndërsa 94% besojnë se ndarja dhe riciklimi i mbetjeve mund ta bëjnë Beratin më tërheqës për turistët.

Është e rëndësishme të theksohet se bizneset, shkollat dhe institucionet kanë qenë pjesë thelbësore e kësaj iniciative, duke u pajisur me kontejnerë të veçantë dhe duke u përfshirë aktivisht në procesin e ndarjes së mbetjeve në burim. Në kuadër të projektit janë angazhuar 14 biznese, të cilat kanë kontribuar drejtpërdrejt në zbatimin e sistemit.

Urban Research Institute, së bashku me partnerët, ka zhvilluar një sërë fushatash ndërgjegjësuese dhe informuese në terren. Janë realizuar përmes takimeve derë më derë në zonat kryesore të qytetit, shpërndarjes së materialeve informuese dhe organizimit të trajnimeve specifike mbi ndarjen e mbetjeve në burim. Përtej kësaj, projekti është shoqëruar me monitorim të vazhdueshëm dhe mbështetje të drejtpërdrejtë për përfituesit e qytetit të Beratit.

Ndërmjet Janarit dhe dhjetorit 2025, shuma totale e mbetjeve të mbledhura në Berat ishte 16,920.67 ton, ku 16,747 ton u mblodhën dhe u çuan në landfill. Pjesa e mbetur prej 173 tonësh u mblodhën për tu ndarë në burim, si materiale të riciklueshme.

Prej tyre 146 tonë u shitën nëpërmjet një procesi ankandi, në dy faza, në qershor 2025 duke përfituar rreth 9 mijë euro dhe në dhjetor 2025 duke përfituar 11 mijë euro. Dhe po ashtu 9 tonë plastikë u shitën në një tjetër ankand për rreth 2800 euro.

Në total u mblodhën rreth 23 mijë euro nga shitja e materialeve të riciklueshme të mbledhura nga plehrat. Sipas informacioneve të bashkisë së Beratit, këto para u riinvestuan për pastrimin e qytetit.

Bashkia Berat, nëpërmjet kompanisë “Berat City Green” në pronësi të saj, rezultoi e suksesshme në operimin e këtij sistemi. Të ardhurat e gjeneruara u riinvestuan drejtpërdrejt për përmirësimin e shërbimeve publike.
Berati qëndron si një histori suksesi, ku përfshirja e ekspertizës së shoqërisë civile, e niveleve vendore dhe qendrore të qeverisjes, si dhe e vetë qytetarëve, ka vendosur themelet për një qytet më të pastër dhe për një Shqipëri më të përafruar me standardet e Bashkimit Europian.

Me fjalë shumë të thjeshta, PZP do të thotë që kompania që shet një produkt nuk mbaron punë vetëm kur e nxjerr atë në treg. Ajo duhet të mbajë përgjegjësi edhe për çfarë ndodh me atë produkt ose me paketimin e tij pasi përdoret dhe bëhet mbetje.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për mbetje si ambalazhet, bateritë, pajisjet elektrike dhe elektronike, si edhe makinat që dalin jashtë përdorimit. Këto janë kategori që krijojnë shumë mbetje dhe kërkojnë trajtim të veçantë.

Ideja kryesore është e thjeshtë. Në vend që shteti ose bashkia të paguajë gjithmonë për mbledhjen dhe riciklimin e këtyre mbetjeve, një pjesë e kostos kalon te kompania që e ka futur produktin në treg. Pra, kush sjell produktin, ndihmon edhe për menaxhimin e mbetjeve që ai krijon.

Kjo sjell disa rrjedhoja:

Së pari, kompanitë duhet të dinë saktësisht çfarë po hedhin në treg: sa produkte, sa paketim, çfarë materiali përdorin dhe sa peshon çdo njësi e produktit. Pa këto të dhëna, sistemi nuk funksionon.

Së dyti, kompanitë fillojnë të kenë detyrimisht interes që produktet dhe paketimet të jenë më të thjeshta për t’u ricikluar. Pse? Sepse nëse përdorin më pak material, më pak ambalazh të panevojshëm ose materiale më të riciklueshme, zakonisht edhe kostoja e tarifave që atyre u duhet të paguajnë, ulet.

Pra, PZP është edhe një mënyrë për t’i shtyrë bizneset të konsiderojnë ndikimin e tyre mjedisor që në fillim të procesit: si ta prodhojnë dhe paketojnë produktin në mënyrë që ai të krijojë më pak mbetje.

Në praktikë, kompanitë shpesh nuk i përmbushin vetë të gjitha këto detyrime një nga një. Zakonisht krijohen ose përdoren organizata të posaçme që merren me këtë punë në emër të tyre (Organizata të Përgjegjësisë së Përdoruesit). Këto organizata ndihmojnë me regjistrimin, raportimin, mbledhjen e tarifave, organizimin e grumbullimit dhe raportimin e rezultateve. Kjo e bën sistemin më të lehtë për t’u zbatuar.

Në Shqipëri, ky sistem është ende në zhvillim. Po diskutohet që ai të nisë fillimisht për kategoritë kryesore të mbetjeve, si paketimet, bateritë, pajisjet elektronike dhe automjetet në fund të jetës. Zbatimi pritet të bëhet gradualisht. Fillimisht do të kërkohen regjistrimi, raportimi dhe gjurmimi i produkteve. Më pas, pas krijimit të strukturave përkatëse dhe bazave të të dhënave, do të fillojnë edhe pagesat dhe detyrimet e tjera praktike.

Pikërisht këtu bëhet i rëndësishëm roli i URI. Kjo çështje shpesh duket thjesht si një temë legjislative dhe teorike, por në realitet është shumë praktike. Duhet të dihet kush raporton, çfarë raportohet, si llogariten tarifat, si funksionojnë organizatat përkatëse dhe si përgatiten bizneset. Guida e vitit 2025 e përgatitur me kontributin e URI është e rëndësishme sepse i kthen këto kërkesa në hapa të qartë dhe të kuptueshëm për kompanitë.

Kjo ndihmon që bizneset të mos mbeten në paqartësi dhe që zbatimi i kësaj strategjie të jetë më i lehtë. Pra, nuk mbetet vetëm te “çfarë thotë ligji”, por shpjegon edhe “çfarë duhet bërë në praktikë”.

Për kompanitë, mesazhi është i qartë: nuk duhet të presin derisa sistemi të bëhet i detyrueshëm plotësisht. Ato mund të përgatiten që tani. Mund të mësojnë më mirë çfarë roli kanë në zinxhirin e furnizimit, të fillojnë të ruajnë të dhëna për produktet dhe paketimet që hedhin në treg, të ndjekin zhvillimet ligjore, të planifikojnë kostot e mundshme dhe të rishikojnë paketimet për të shmangur ato që janë të panevojshme.

Domethënia e PZP ëshë fare e thjeshtë: kush fiton nga shitja e produktit, duhet të mbajë edhe një pjesë të përgjegjësisë për mbetjen që ai produkt lë pas. Kjo ndihmon në nxitjen e praktikave të riciklimit dhe shtyn kompanitë të prodhojnë në mënyrë më të përgjegjshme dhe të zgjuar.