Instituti i Kërkimeve Urbane, në bashkëpunim me Bashkinë e Elbasanit, ka përgatitur këtë botim në kuadër të projektit SGA NZC 101121530 – Nëngrant – PCP3 – Elbasan, “Energji e gjelbër dhe e qëndrueshme në ndërtesat e Elbasanit”, i zbatuar gjatë periudhës 2024–2026 dhe i financuar nga Bashkimi Evropian në kuadër të programit NetZeroCities. Ky dokument është produkt i Aktivitetit A1.2.4, “Hartimi i Udhëzuesit për Efiçiencën e Energjisë”, dhe synon të përmirësojë efikasitetin energjetik të ndërtesave të banimit në Elbasan përmes ndërhyrjeve të bazuara në të dhëna dhe rritjes së ndërgjegjësimit publik.

Udhëzuesi u zhvillua bazuar në një studim empirik të kryer me 108 familje në lagjen Vullnetari, duke aplikuar një metodologji të kombinuar, për shembull, anketa të strukturuara, intervista, vëzhgime familjesh dhe auditime energjie. Gjetjet konfirmojnë se ndërhyrjet me kosto minimale, të tilla si zëvendësimi i llambave me LED, izolimi i dritareve, instalimi i një kohëmatësi në bojler dhe eliminimi i konsumit të energjisë në gjendje gatishmërie, gjenerojnë kursime energjie në rangun e 15-25% për familje, me një ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e faturave mujore.

Pikëpamjet e shprehura në këtë botim janë përgjegjësi e vetme e Institutit të Kërkimeve Urbane, i cili nuk merr përsipër asnjë përgjegjësi për ndonjë përdorim që palët e treta mund të bëjnë me përmbajtjen e tij. Botimi është subjekt i të drejtës së autorit; megjithatë, për të inkurajuar përhapjen e njohurive, përmbajtja e tij mund të riprodhohet tërësisht ose pjesërisht për qëllime jo-komerciale, me kusht që burimi të citohet plotësisht dhe qartë.

Përgatitur nga Instituti i Kërkimeve Urbane
Mars 2026

Dëshiron t’i bashkohesh ekipit të Urban Research Institute?

Përshkrimi i thirrjes

Urban Research Institute është në kërkim të një Eksperti Mjedisi/Urbanist për t’iu bashkuar ekipit tonë në zbatimin e projekteve që lidhen me mjedisin, zhvillimin urban, planifikimin e qëndrueshëm, qeverisjen vendore dhe politikat publike.

Kandidati i përzgjedhur do të angazhohet në hartimin, koordinimin dhe zbatimin e aktiviteteve teknike dhe kërkimore, në bashkëpunim me institucione vendore dhe qendrore, partnerë ndërkombëtarë, ekspertë të fushës dhe aktorë të shoqërisë civile.

Profili i kërkuar

• Arsim të lartë në mjedis, urbanistikë, planifikim urban, inxhinieri mjedisi, politika publike ose fusha të ngjashme.
• Të paktën 3 vite përvojë profesionale në fushën e mjedisit, zhvillimit urban, planifikimit territorial, klimës, energjisë, mobilitetit urban ose qeverisjes vendore.
• Përvojë në menaxhimin ose koordinimin e projekteve, veçanërisht projekte të financuara nga donatorë ndërkombëtarë.
• Njohuri të mira mbi funksionimin e institucioneve vendore dhe qendrore në Shqipëri.
• Aftësi për të përgatitur raporte, analiza, dokumente teknike, materiale konsultimi dhe përmbledhje të qarta për aktorë institucionalë.
• Aftësi të mira komunikimi, koordinimi dhe pune në ekip.
• Njohje shumë të mirë të gjuhës shqipe dhe angleze, në të shkruar dhe në të folur.
• Aftësi për të punuar në mënyrë të pavarur, me afate të qarta dhe në mjedis dinamik pune.

Detyrat kryesore

• Përgatitjen e analizave teknike dhe dokumenteve mbështetëse për projekte në fushën e mjedisit dhe zhvillimit urban.
• Mbështetjen e zbatimit të aktiviteteve në terren, konsultimeve, takimeve me aktorë dhe aktiviteteve institucionale.
• Mbështetjen e ekipit të URI në zhvillimin e projekt ideve, aplikimeve dhe propozimeve të reja.
• Ndjekjen e afateve, produkteve dhe rezultateve të projekteve sipas kërkesave të donatorëve dhe partnerëve.

Konsiderohet avantazh

• Përvojë me projekte të financuara nga Bashkimi Europian, GIZ, SDC, UNDP, UNEP, Banka Botërore ose donatorë të tjerë ndërkombëtarë.
• Njohuri mbi acquis të Bashkimit Europian në fushën e mjedisit, klimës, energjisë, planifikimit urban ose zhvillimit të qëndrueshëm.
• Përvojë në konsultime publike, punë me komunitetin dhe procese pjesëmarrëse.
• Përvojë në përgatitjen e dokumenteve strategjike, planeve vendore, analizave ligjore ose teknike.

Mënyra e aplikimit

Kandidatët e interesuar ftohen të dërgojnë dokumentet e mëposhtme:

• CV të përditësuar.
• Letër të shkurtër motivimi.

Parime të procesit

Vetëm kandidatët e përzgjedhur në listën e ngushtë do të kontaktohen për intervistë.

Apliko deri më 10 korrik 2026 në info@uri.org.al

Në kuadër të projektit GreenELB (Green and Sustainable Energy in Elbasan Buildings), hapet zyrtarisht sfida lokale “1 javë, 1 zakon, 1 ndryshim”, një fushatë e dedikuar ndërgjegjësimit qytetar dhe ndryshimit të sjelljes në fushën e kursimit të energjisë. Sfida zhvillohet gjatë periudhës 22–29 qershor dhe u drejtohet në radhë të parë të rinjve të Elbasanit. Ata vendosen në qendër të procesit si bashkë-krijues të mesazhit dhe nxitës të ndryshimit në familje, shkollë dhe komunitet.

Fushata “1 javë, 1 zakon, 1 ndryshim” nuk zëvendëson komponentët teknikë të projektit, por i bën ata më të kuptueshëm për publikun, duke i lidhur drejtpërdrejt me zakonet e përditshme të përdorimit të energjisë. Mesazhi i saj qendror është i thjeshtë dhe i drejtpërdrejtë: ndryshimi fillon me praktikimin e zakoneve të vogla.

Qëllimi dhe objektivat

Qëllimi i fushatës është ta kthejë eficiencën e energjisë nga një çështje teknike në një praktikë të thjeshtë e të zbatueshme nga familjet, të rinjtë, shkollat, bizneset dhe institucionet lokale. Objektivat specifikë të saj janë:

• të rrisë ndërgjegjësimin mbi përdorimin e përgjegjshëm të energjisë në ndërtesa dhe ambiente të përditshme;
• të nxisë ndryshime konkrete të sjelljes përmes një sfide 7-ditore të thjeshtë dhe të përsëritshme;
• të përfshijë të rinjtë si krijues përmbajtjeje, ambasadorë lokalë dhe monitorues të zakoneve të energjisë;
• të prodhojë histori reale nga komuniteti, të përdorshme në kanalet sociale dhe në raportimin e projektit;
• të forcojë lidhjen ndërmjet objektivave të GreenELB dhe veprimeve të përditshme të qytetarëve në Elbasan.

Kë përfshin sfida?

Fushata orientohet drejt të rinjve të Elbasanit, duke i vendosur ata në qendër të ndërgjegjësimit, krijimit të përmbajtjes dhe nxitjes së ndryshimit të zakoneve të përdorimit të energjisë.

Si funksionon sfida?

Gjatë shtatë ditëve, nga 22 deri më 29 qershor, të rinjtë pjesëmarrës zgjedh një zakon të vetëm për kursimin e energjisë, e zbaton në mënyrë të vazhdueshme dhe e dokumenton përvojën. Ndër zakonet e rekomanduara, të thjeshta për t’u zbatuar dhe për t’u dokumentuar, janë:

Formatet e pranueshme

Pjesëmarrësit mund ta dokumentojnë përvojën e tyre përmes njërit prej formateve të mëposhtme:

• Storytelling – “Historia ime e energjisë”: një tekst i shkurtër (deri në 1500 fjalë), postim ose carousel me 3–5 pamje, që tregon zakonin e zgjedhur, arsyen, mënyrën e zbatimit dhe ndryshimin e vërejtur.
• Video – “7 ditë, 1 zakon i gjelbër”: një video 30–60 sekonda që paraqet zakonin dhe mesazhin për bashkëmoshatarët.
• Fotografi: një seri prej 3–5 fotografish me përshkrim të shkurtër, që ilustron procesin e zbatimit.
• Poster ose foto-mesazh: një material vizual i thjeshtë me një thirrje të qartë sensibilizuese.

Udhëzuesi për pjesëmarrësit

Për ta lehtësuar procesin, GreenELB vë në dispozicion një Udhëzues informues për pjesëmarrësit, i cili shpjegon në detaje çfarë është sfida, si të zgjidhet zakoni, si të dokumentohet ai dhe cilat formate mund të dorëzohen, të shoqëruar me shembuj konkretë për frymëzim. Udhëzuesi mund të shkarkohet i plotë në linkun e mëposhtëm.

Procesi i aplikimit

Pjesëmarrja në sfidë bëhet përmes plotësimit të një formulari të thjeshtë aplikimi. Çdo pjesëmarrës ose grup duhet të plotësojë Formularin e Aplikimit dhe ta dërgojë së bashku me materialin e përgatitur në adresën zyrtare të projektit:

• Email: greenelbeu@gmail.com
• Subjekti i emailit: Aplikim GreenELB – 1 javë, 1 zakon, 1 ndryshim

Në email duhet të bashkëngjiten:

Shkarko Formularin e Aplikimit

Afati i fundit për dorëzimin e aplikimeve: 3 korrik 2026.

Vlerësimi dhe çmimet

Pas mbylljes së afatit, aplikimet do të shqyrtohen nga një juri me përfaqësim institucional nga Urban Research Institute, Bashkia Elbasan dhe Universiteti i Elbasanit.

Fushata parashikon deri në katër çmime, që synojnë të vlerësojnë angazhimin, kreativitetin dhe aftësinë për të përcjellë një mesazh të qartë mbi kursimin e energjisë. Materialet fituese do të publikohen në kanalet zyrtare të projektit, të Urban Research Institute dhe të Bashkisë Elbasan.

Trajnimi mblodhi së bashku partnerë nga Italia, Shqipëria dhe Mali i Zi, me fokus në forcimin e qasjeve gjithëpërfshirëse dhe përmirësimin e aksesueshmërisë në hapësirat kulturore dhe institucionale. Projekti Art4All mbështetet nga Programi Interreg IPA South Adriatic dhe synon të promovojë mjedise kulturore më të hapura, më të aksesueshme dhe më të orientuara drejt komunitetit.

Gjatë aktivitetit treditor, pjesëmarrësit punuan për identifikimin e barrierave fizike, komunikuese, organizative dhe sociale, duke eksploruar njëkohësisht zgjidhje konkrete dhe strategji afatgjata për institucione kulturore më gjithëpërfshirëse. Agjenda e trajnimit u ndërtua rreth tre shtyllave kryesore: krijimi i një gjuhe të përbashkët mbi aksesueshmërinë, shndërrimi i barrierave në zgjedhje operacionale dhe zhvillimi i strategjive të qëndrueshme institucionale.

Sesionet praktike dhe diskutimet e zhvilluara mes partnerëve trajtuan disa çështje kryesore:

• identifikimin e barrierave në hapësirat muzeale dhe në proceset e brendshme institucionale;
• qasjet praktike për zgjidhje që përmirësojnë aksesueshmërinë;
• integrimin e aksesueshmërisë në komunikim, menaxhim, programim dhe në përvojën e vizitorëve;
• zhvillimin e planeve të veprimit dhe politikave të përbashkëta institucionale.

Trajnimi u drejtua nga ekspertja e aksesueshmërisë Maria Chiara Ciaccheri dhe përfshiu metoda ndërvepruese, analizë të rasteve konkrete dhe shkëmbim përvojash mes institucioneve partnere. Një aspekt i rëndësishëm i aktivitetit ishte reflektimi mbi aksesueshmërinë si një proces i vazhdueshëm institucional, dhe jo vetëm si një ndërhyrje fizike në infrastrukturë.

Në një kohë kur institucionet kulturore po përballen gjithnjë e më shumë me nevojën për të krijuar hapësira të hapura dhe të barabarta për të gjithë, ky trajnim shërbeu si një mundësi e rëndësishme për të reflektuar mbi mënyrat se si aksesueshmëria mund të integrohet në praktikat e përditshme institucionale. Përmes dialogut ndërkufitar dhe shkëmbimit të përvojave, partnerët ndanë qasje konkrete dhe ide inovative për ta bërë kulturën më të aksesueshme, më gjithëpërfshirëse dhe më pranë komuniteteve.

Pjesëmarrja e URI-së në këtë trajnim e forcon më tej angazhimin e institutit për të promovuar zhvillimin gjithëpërfshirës, aksesin e barabartë në kulturë dhe përparimin e politikave e praktikave që vendosin komunitetet dhe diversitetin në qendër të zhvillimit vendor dhe rajonal.

Takimi mblodhi së bashku përfaqësues nga shoqëria civile, akademia dhe institucionet kërkimore nga i gjithë rajoni, përfshirë pjesëmarrës nga Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria. Ai shërbeu si një platformë e rëndësishme për forcimin e bashkëpunimit dhe shkëmbimin e njohurive mbi zbatimin praktik të Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në kontekste të ndryshme territoriale.

Një ndër çështjet kryesore në qendër të këtij takimi rajonal ishte avancimi i qasjeve të bazuara në ekosisteme, të cilat kontribuojnë në rritjen e qëndrueshmërisë ndaj ndryshimeve klimatike, mbrojtjen e biodiversitetit, si dhe menaxhimin e qëndrueshëm të tokës dhe ujërave. Diskutimet u ndërlidhën ngushtë me përpjekjet rajonale për integrimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në kuadrin e politikave dhe proceseve të planifikimit, përfshirë nismat për restaurimin e peizazheve pyjore dhe agjendat më të gjera mjedisore në Ballkanin Perëndimor.

URI kontribuoi në mënyrë aktive në diskutime duke prezantuar përvojën dhe rastet studimore nga Shqipëria, veçanërisht nga Elbasani dhe Tropoja. Këta shembuj vunë në pah rolin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në përballimin e sfidave mjedisore, si erozioni, degradimi i tokës dhe restaurimi i ekosistemeve, ndërsa njëkohësisht dëshmuan rëndësinë e ndërhyrjeve të mbështetura në të dhëna dhe të përshtatura me kushtet vendore.

Takimi përfshiu gjithashtu sesione ndërvepruese në grup, ku pjesëmarrësit vlerësuan në mënyrë të përbashkët skenarë të ndryshëm dhe hartuan zgjidhje të përshtatura të bazuara në natyrë. Këto shkëmbime ndihmuan në thellimin e kuptimit mbi mënyrën se si Zgjidhjet e Bazuara në Natyrë mund të zbatohen në mënyrë efektive në kontekste të ndryshme mjedisore dhe socio-ekonomike, duke nxitur njëkohësisht ndarjen e përvojave praktike dhe mësimeve të nxjerra.

Përtej diskutimeve teknike, takimi riafirmoi rëndësinë e bashkëpunimit rajonal për zgjerimin dhe zbatimin më të gjerë të Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë. Ai kontribuoi në krijimin e një kuptimi të përbashkët mbi sfidat dhe mundësitë e përbashkëta, duke forcuar njëkohësisht partneritetet ndërmjet institucioneve që punojnë për një Ballkan Perëndimor më të qëndrueshëm dhe më rezistent.

Veprimtaria u përmbyll me një angazhim të ripërtërirë nga pjesëmarrësit për të vijuar avancimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë përmes përpjekjeve të koordinuara, kërkimit të aplikuar dhe integrimit në politika.

Roli Strategjik i URI-t në Avancimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në Shqipëri dhe në Rajon

Përmes angazhimit të vazhdueshëm në platformat rajonale dhe punës së tij të aplikuar në nivel vendor, URI po pozicionohet si një kontribues i rëndësishëm në avancimin e Zgjidhjeve të Bazuara në Natyrë në Shqipëri dhe në Ballkanin Perëndimor. Duke ndërthurur ekspertizën shkencore me zbatimin praktik, URI mbështet zhvillimin e qasjeve të shkallëzueshme dhe të mbështetura në evidencë, të cilat adresojnë sfida mjedisore si erozioni, degradimi i ekosistemeve dhe ndjeshmëria ndaj ndryshimeve klimatike. Pjesëmarrja e tij në nisma rajonale, si Komuniteti i Praktikës për Zgjidhjet e Bazuara në Natyrë, e forcon më tej rolin e URI-t si urë lidhëse ndërmjet përvojës vendore, proceseve rajonale të politikëbërjes dhe shkëmbimit të njohurive.

Urban Research Institute, në partneritet me Brooks Hannas & Partners (Serbi) dhe me financimin e Agjencisë Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SIDA) dhe në bashkëpunim me Bashkinë Berat, me një buxhet total prej 1.5 milionë eurosh (nga të cilat 700 mijë euro të financuara nga SIDA) zbatoi projektin “Ndarja në burim e mbetjeve shtëpiake në Bashkinë Berat”, i cili u lançua në maj 2021.

Ky projekt, tashmë me rezultate të konsoliduara në fushën e menaxhimit të mbetjeve, ka evidentuar një ndikim konkret dhe një model të suksesshëm ndërhyrjeje në nivel lokal.

Banorët dhe vizitorët e qytetit të Beratit tashmë përfitojnë nga një shërbim i ri dhe i përmirësuar përmes menaxhimit të integruar të mbetjeve. Një sistem funksional dhe i aksesueshëm mundëson që mbetjet e riciklueshme, si letër dhe karton, plastikë dhe metale, të hidhen në kontejnerët dhe koshat blu dhe të grumbullohen përmes një kamioni të dedikuar, për t’u transportuar më pas në qendrën e ndarjes. Në këtë qendër, materialet kontrollohen, paketohen dhe përgatiten për riciklim. Ndërkohë, mbetjet e përziera të pariciklueshme hidhen në kontejnerët me ngjyrë jeshile dhe dërgohen në venddepozitim.

Vetëm në vitin e parë të zbatimit (2021–2022), një anketim i realizuar në bashkëpunim me kompaninë “Berati ndan mbetjet”, në pronësi të Bashkisë Berat rezultatet tregojnë një impakt të konsiderueshëm: nga 411 familje dhe biznese të vogla të anketuara, 54.2% e tyre e konsiderojnë menaxhimin e mbetjeve një prioritet shumë të rëndësishëm për bashkinë, ndërsa 94% besojnë se ndarja dhe riciklimi i mbetjeve mund ta bëjnë Beratin më tërheqës për turistët.

Është e rëndësishme të theksohet se bizneset, shkollat dhe institucionet kanë qenë pjesë thelbësore e kësaj iniciative, duke u pajisur me kontejnerë të veçantë dhe duke u përfshirë aktivisht në procesin e ndarjes së mbetjeve në burim. Në kuadër të projektit janë angazhuar 14 biznese, të cilat kanë kontribuar drejtpërdrejt në zbatimin e sistemit.

Urban Research Institute, së bashku me partnerët, ka zhvilluar një sërë fushatash ndërgjegjësuese dhe informuese në terren. Janë realizuar përmes takimeve derë më derë në zonat kryesore të qytetit, shpërndarjes së materialeve informuese dhe organizimit të trajnimeve specifike mbi ndarjen e mbetjeve në burim. Përtej kësaj, projekti është shoqëruar me monitorim të vazhdueshëm dhe mbështetje të drejtpërdrejtë për përfituesit e qytetit të Beratit.

Ndërmjet Janarit dhe dhjetorit 2025, shuma totale e mbetjeve të mbledhura në Berat ishte 16,920.67 ton, ku 16,747 ton u mblodhën dhe u çuan në landfill. Pjesa e mbetur prej 173 tonësh u mblodhën për tu ndarë në burim, si materiale të riciklueshme.

Prej tyre 146 tonë u shitën nëpërmjet një procesi ankandi, në dy faza, në qershor 2025 duke përfituar rreth 9 mijë euro dhe në dhjetor 2025 duke përfituar 11 mijë euro. Dhe po ashtu 9 tonë plastikë u shitën në një tjetër ankand për rreth 2800 euro.

Në total u mblodhën rreth 23 mijë euro nga shitja e materialeve të riciklueshme të mbledhura nga plehrat. Sipas informacioneve të bashkisë së Beratit, këto para u riinvestuan për pastrimin e qytetit.

Bashkia Berat, nëpërmjet kompanisë “Berat City Green” në pronësi të saj, rezultoi e suksesshme në operimin e këtij sistemi. Të ardhurat e gjeneruara u riinvestuan drejtpërdrejt për përmirësimin e shërbimeve publike.
Berati qëndron si një histori suksesi, ku përfshirja e ekspertizës së shoqërisë civile, e niveleve vendore dhe qendrore të qeverisjes, si dhe e vetë qytetarëve, ka vendosur themelet për një qytet më të pastër dhe për një Shqipëri më të përafruar me standardet e Bashkimit Europian.

Me fjalë shumë të thjeshta, PZP do të thotë që kompania që shet një produkt nuk mbaron punë vetëm kur e nxjerr atë në treg. Ajo duhet të mbajë përgjegjësi edhe për çfarë ndodh me atë produkt ose me paketimin e tij pasi përdoret dhe bëhet mbetje.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për mbetje si ambalazhet, bateritë, pajisjet elektrike dhe elektronike, si edhe makinat që dalin jashtë përdorimit. Këto janë kategori që krijojnë shumë mbetje dhe kërkojnë trajtim të veçantë.

Ideja kryesore është e thjeshtë. Në vend që shteti ose bashkia të paguajë gjithmonë për mbledhjen dhe riciklimin e këtyre mbetjeve, një pjesë e kostos kalon te kompania që e ka futur produktin në treg. Pra, kush sjell produktin, ndihmon edhe për menaxhimin e mbetjeve që ai krijon.

Kjo sjell disa rrjedhoja:

Së pari, kompanitë duhet të dinë saktësisht çfarë po hedhin në treg: sa produkte, sa paketim, çfarë materiali përdorin dhe sa peshon çdo njësi e produktit. Pa këto të dhëna, sistemi nuk funksionon.

Së dyti, kompanitë fillojnë të kenë detyrimisht interes që produktet dhe paketimet të jenë më të thjeshta për t’u ricikluar. Pse? Sepse nëse përdorin më pak material, më pak ambalazh të panevojshëm ose materiale më të riciklueshme, zakonisht edhe kostoja e tarifave që atyre u duhet të paguajnë, ulet.

Pra, PZP është edhe një mënyrë për t’i shtyrë bizneset të konsiderojnë ndikimin e tyre mjedisor që në fillim të procesit: si ta prodhojnë dhe paketojnë produktin në mënyrë që ai të krijojë më pak mbetje.

Në praktikë, kompanitë shpesh nuk i përmbushin vetë të gjitha këto detyrime një nga një. Zakonisht krijohen ose përdoren organizata të posaçme që merren me këtë punë në emër të tyre (Organizata të Përgjegjësisë së Përdoruesit). Këto organizata ndihmojnë me regjistrimin, raportimin, mbledhjen e tarifave, organizimin e grumbullimit dhe raportimin e rezultateve. Kjo e bën sistemin më të lehtë për t’u zbatuar.

Në Shqipëri, ky sistem është ende në zhvillim. Po diskutohet që ai të nisë fillimisht për kategoritë kryesore të mbetjeve, si paketimet, bateritë, pajisjet elektronike dhe automjetet në fund të jetës. Zbatimi pritet të bëhet gradualisht. Fillimisht do të kërkohen regjistrimi, raportimi dhe gjurmimi i produkteve. Më pas, pas krijimit të strukturave përkatëse dhe bazave të të dhënave, do të fillojnë edhe pagesat dhe detyrimet e tjera praktike.

Pikërisht këtu bëhet i rëndësishëm roli i URI. Kjo çështje shpesh duket thjesht si një temë legjislative dhe teorike, por në realitet është shumë praktike. Duhet të dihet kush raporton, çfarë raportohet, si llogariten tarifat, si funksionojnë organizatat përkatëse dhe si përgatiten bizneset. Guida e vitit 2025 e përgatitur me kontributin e URI është e rëndësishme sepse i kthen këto kërkesa në hapa të qartë dhe të kuptueshëm për kompanitë.

Kjo ndihmon që bizneset të mos mbeten në paqartësi dhe që zbatimi i kësaj strategjie të jetë më i lehtë. Pra, nuk mbetet vetëm te “çfarë thotë ligji”, por shpjegon edhe “çfarë duhet bërë në praktikë”.

Për kompanitë, mesazhi është i qartë: nuk duhet të presin derisa sistemi të bëhet i detyrueshëm plotësisht. Ato mund të përgatiten që tani. Mund të mësojnë më mirë çfarë roli kanë në zinxhirin e furnizimit, të fillojnë të ruajnë të dhëna për produktet dhe paketimet që hedhin në treg, të ndjekin zhvillimet ligjore, të planifikojnë kostot e mundshme dhe të rishikojnë paketimet për të shmangur ato që janë të panevojshme.

Domethënia e PZP ëshë fare e thjeshtë: kush fiton nga shitja e produktit, duhet të mbajë edhe një pjesë të përgjegjësisë për mbetjen që ai produkt lë pas. Kjo ndihmon në nxitjen e praktikave të riciklimit dhe shtyn kompanitë të prodhojnë në mënyrë më të përgjegjshme dhe të zgjuar.

Përmes këtyre projekteve, Elbasani synon të kalojë nga planifikimi linear drejt një modeli adaptiv të qeverisjes urbane, ku politikat, investimet dhe ndërhyrjet infrastrukturore mbështeten në cikle testimi, matjeje dhe përmirësimi të vazhdueshëm. Ky model krijon siguri më të madhe për vendimmarrjen publike dhe hap rrugën për integrimin e tranzicionit klimatik në proceset standarde të planifikimit dhe menaxhimit urban.

Pse energjia dhe lëvizshmëria janë në fokus?

Elbasani është qyteti i tretë më i madh në Shqipëri, për nga popullsia, dhe një nyje strategjike në qendër të vendit, i pozicionuar në kryqëzimin e korridoreve kryesore kombëtare dhe europiane të transportit. Me një territor administrativ prej 872 km², që përfshin një qendër urbane kompakte dhe një zonë të gjerë rurale, qyteti përballet me sfida të ndërthurura të zhvillimit urban, lëvizshmërisë dhe konsumit të energjisë. Ky kontekst territorial dhe funksional bën të domosdoshëm përcaktimin e prioriteteve sektoriale që ndikojnë drejtpërdrejt në emetimet dhe cilësinë e jetës së përditshme.

Profili i emetimeve e konfirmon këtë nevojë. Inventari i parë i gazeve me efekt serrë për vitin 2023 për Elbasanin tregon se ndërtesat dhe transporti përbëjnë burimet kryesore të emetimeve në qytet. Në sektorin e ndërtesave, konsumi i energjisë përfaqëson një pjesë të konsiderueshme të totalit të emetimeve, me 28.3% të lidhura me energjinë elektrike dhe 15.9% me energjinë jo-elektrike. Brenda këtij sektori, pesha kryesore bie mbi banesat private, të cilat gjenerojnë 96.8% të emetimeve nga ndërtesat, kryesisht për shkak të stokut të vjetër të ndërtesave, mungesës së izolimit dhe eficiencës së ulët energjetike.

Në të njëjtën kohë, transporti kontribuon me 31.9% të emetimeve totale të qytetit. Gjatë dekadës së fundit, përdorimi i automjeteve private është rritur ndjeshëm, ndërsa ecja dhe lëvizja me biçikletë kanë pësuar rënie. Kjo tendencë është përforcuar nga një numër automjetesh të vjetëruar dhe nga infrastruktura e kufizuar për lëvizshmërinë aktive, veçanërisht për biçikletat. Presioni i trafikut reflektohet jo vetëm në emetime, por edhe në sigurinë rrugore, cilësinë e ajrit dhe përdorimin e hapësirës publike në zonat urbane.

Ky realitet e vendos eficiencën energjetike në ndërtesa dhe lëvizshmërinë alternative në fokus të vizionit të Elbasanit për neutralitet klimatik, siç reflektohet edhe në Climate City Contract. Duke qenë një nga 112 qytetet e përzgjedhura në Misionin e BE-së për Qytete Klimatikisht Neutrale dhe Inteligjente, Elbasani i ka përcaktuar këta dy sektorë ndër më kryesorët ku ndërhyrjet mund të prodhojnë ndikim më të shpejtë dhe konkret.

Në këtë kuadër, GreenELB fokusohet në uljen e kërkesës për energji në banesat private përmes ndërhyrjeve të strukturuara të eficiencës energjetike, ndërsa eCIM adreson transformimin e mënyrës se si lëvizet në qytet, duke synuar alternativa më të sigurta, më të pastra dhe më efikase për lëvizjen e përditshme. Së bashku, këto dy projekte përfaqësojnë jo vetëm përgjigjen ndaj profilit aktual të emetimeve, por edhe një zgjedhje strategjike për të përmirësuar cilësinë e jetës urbane dhe për ta bërë tranzicionin klimatik të prekshëm për qytetarët.

GreenELB: Si po ulet kërkesa për energji në banesa, duke nisur nga lagjja Vullnetari?

GreenELB fokusohet në një nga burimet më të mëdha të emetimeve në Elbasan: konsumin e energjisë në banesat private. Projekti nuk e trajton eficiencën energjetike vetëm si çështje teknike, por si një kombinim të mënyrës se si janë ndërtuar banesat dhe mënyrës se si energjia përdoret çdo ditë nga familjet. Për këtë arsye, ndërhyrjet e GreenELB ndërtohen njëkohësisht mbi të dhëna teknike dhe mbi kuptimin e sjelljeve të banorëve.

Lagjja Vullnetari është zgjedhur si zonë pilot sepse përfaqëson shumë nga sfidat tipike të stokut rezidencial të Elbasanit: ndërtesa të ndërtuara para standardeve moderne të izolimit, konsum të lartë energjie dhe praktika të përditshme që shpesh çojnë në përdorim joeficient të energjisë. Kjo e bën Vullnetarin një terren të përshtatshëm për të testuar zgjidhje që janë të zbatueshme dhe të përshtatshme për t’u replikuar edhe në zona të tjera të qytetit.

Si përkthehet GreenELB në rezultate konkrete për eficiencën energjetike në banesa?

GreenELB nis duke mbledhur informacion të qartë për mënyrën se si energjia përdoret në banesa, përmes auditimeve energjetike dhe vlerësimeve në terren. Në këtë kuadër, janë përzgjedhur dhe konsultuar 20 ndërtesa pilot në lagjen Vullnetari për realizimin e auditimeve energjetike falas, me qëllim ndërtimin e një baze të matshme për ndërhyrjet e mëtejshme.

Bazuar në këtë diagnozë do të zhvillohen paketa retrofit të përshtatura sipas tipologjive të ndërtesave dhe nevojave reale, së bashku me një udhëzues praktik që i bën masat të kuptueshme dhe të aplikueshme. Kjo përfshin zhvillimin e profileve energjetike të ndërtesave dhe dizenjimin e zgjidhjeve të rinovimit. Projekti adreson edhe dimensionin e sjelljes dhe mënyrës si përdoret energjia, duke testuar ndërhyrje të thjeshta dhe me kosto të ulët që synojnë përmirësimin e praktikave të përditshme të përdorimit të energjisë. Paralelisht, po zhvillohet një qasje testimi rregullator për eficiencën energjetike, me qëllim që Bashkia të ketë hapësirë të kontrolluar për të provuar instrumente dhe procedura para se t’i zgjerojë.

Një komponent i rëndësishëm i GreenELB është angazhimi i të rinjve, në bashkëpunim me Universiteti i Elbasanit dhe Këshillin Studentor Elbasan, të cilët kontribuojnë në vlerësimet në terren dhe në komunikimin e zgjidhjeve të qëndrueshme me komunitetin. Kjo qasje e lidh procesin teknik me edukimin, ndërgjegjësimin dhe ndërtimin e një kulture lokale të eficiencës energjetike.

Për të siguruar zbatim dhe shkallëzim në kohë, GreenELB zhvillon një plan teknik dhe financiar duke ndërtuar kapacitete lokale, përmes trajnimeve dhe mbështetjes praktike për aktorët lokalë, me qëllim që metodologjia, standardet e vlerësimit dhe aftësitë për planifikim e menaxhim të projekteve të rinovimit të mbeten brenda qytetit.

GreenELB zbatohet nga 01/09/2024 deri më 30/08/2026 dhe kontribuon në tranzicionin e Elbasanit drejt neutralitetit klimatik, duke treguar se ndryshimi fillon nga shtëpia dhe nga praktikat e përditshme.

eCIM: si po transformohet lëvizja e përditshme përmes një korridori demonstrues në bulevardin Aqif Pasha

eCIM është një projekt i fokusuar te transformimi i lëvizshmërisë urbane në qytetin e Elbasanit, me ndërhyrje të dizenjuara për t’u testuar, matur dhe përmirësuar, si dhe për të shërbyer si model për ndërhyrje të tjera në këtë qytet dhe në qytete të tjera në vend. Pika kyçe është krijimi i një korridori demonstrues në Bulevardi Aqif Pasha, ku ndërhyrjet bëhen të dukshme, të verifikueshme, të matshme dhe të përshtatshme për t’u shkallëzuar.

Çfarë po realizohet bashkë me Bashkinë e Elbasanit përmes eCIM:

eCIM zbatohet në partneritet me Bashkinë e Elbasanit dhe e kthen lëvizshmërinë aktive në një proces të planifikuar, të testuar në terren dhe të mbështetur në të dhëna. Projekti mbështet hartimin e një Plani të Detajuar Vendor që merr në konsideratë nevojat e qytetarëve dhe orienton përmirësimin e infrastrukturës urbane, me synim lehtësimin e lëvizjes në këmbë dhe me biçikletë. Plani propozon gjithashtu ndërhyrje në infrastrukturën rrugore të zonës qendrore për të ndërtuar një rrjet të integruar dhe funksional të korsive të biçikletave, me prioritete të qarta dhe logjikë rrjetëzimi.

Në terren po ndërtohet dhe testohet një korridor demonstrues në Bulevardin Aqif Pasha, ku ndryshimet bëhen të dukshme dhe të matshme përpara se të shkallëzohen. Në këtë kuadër po pilotohet një korsi biçiklete pop-up rreth 1000 metra, e shoqëruar me sistem matjeje dhe të dhëna në kohë reale, për të kuptuar përdorimin, sjelljen dhe ndikimin e ndërhyrjes. Paralelisht po shtohen elementë sigurie dhe teknologjie urbane, si kalime inteligjente për këmbësorë, sisteme numërimi për biçikletat dhe komponentë monitorimi, për të pasur prova të vazhdueshme mbi flukset dhe mënyrën si ndryshon lëvizja.

Që këto ndërhyrje të mos mbeten vetëm pilotime, projekti forcon edhe mënyrën si koordinohet vendimmarrja brenda qytetit. Po mbështetet ngritja e një task-force ndërdepartamentale me mbi 40 aktorë, ku përfshihen struktura të Bashkisë dhe aktorë lokalë, për të siguruar koordinim mes planifikimit, shërbimeve, policisë bashkiake, arsimit, komunikimit dhe komunitetit. Në të njëjtën kohë po ndërtohet një hapësirë testimi për rregulla dhe instrumente (“policy sandbox”), ku Bashkia mund të provojë standarde, procedura, instrumente financimi dhe qasje prokurimi, përfshirë prokurimin e gjelbër dhe partneritetet publik-privat, pa e ekspozuar zbatimin ndaj vendimeve të pakthyeshme.

Së fundi, eCIM investon te kapacitetet vendore dhe te kultura e matjes. Përmes trajnimeve për stafin bashkiak në buxhetim klimatik, interpretim të të dhënave, njohje të sjelljes dhe planifikim të transportit të qëndrueshëm, si edhe përmes programit Mobility Students me universitetin, monitorimi dhe mbledhja e të dhënave kthehen në pjesë të praktikës së përditshme të menaxhimit urban.

eCIM shtrihet nga 01/04/2025 deri më 30/09/2026.

Si lidhen GreenELB dhe eCIM në një rrugë të vetme transformimi?

GreenELB dhe eCIM ndajnë të njëjtin model pune, të bazuar në të dhëna, testim, matje, procedura dhe kapacitete zbatimi, i cili aplikohet në dy fusha: energji dhe mobilitet. Në të dy rastet, ndërhyrjet mbështeten në të dhëna. Te GreenELB përdoren auditimet dhe profilet energjetike të ndërtesave për të kuptuar konsumin dhe potencialin e kursimit, ndërsa te eCIM përdoren matja e flukseve, numërimet dhe monitorimi në korridorin urban për të analizuar mënyrën se si qyteti lëviz. Këto sisteme të të dhënave krijojnë bazën për vendimmarrje të informuar dhe për ndërhyrje të matshme.

GreenELB dhe eCIM përdorin një qasje të përbashkët duke testuar politika dhe procedura përpara se t’i kthejnë në zbatim të qëndrueshëm. Te GreenELB kjo lidhet me instrumentet për eficiencë energjetike dhe mënyrën si organizohet retrofit-i në nivel bashkie, ndërsa te eCIM lidhet me rregullat e lëvizshmërisë, menaxhimin e hapësirës së rrugës, prokurimin dhe mekanizmat e financimit.

Projektet ndërtojnë kapacitete brenda Bashkisë dhe te aktorët lokalë, me fokus të përshtatur sipas sektorit. GreenELB forcon aftësitë për vlerësim, planifikim dhe menaxhim të rinovimit energjetik, ndërsa eCIM përqendrohet te planifikimi i lëvizshmërisë, interpretimi i të dhënave, koordinimi ndërsektorial dhe ndërtimi i një praktike të monitorimit.

Zbatimi trajtohet si proces që kërkon instrumente financimi dhe prokurimi, jo vetëm dizajn teknik. Kjo i bën pilotimet të shkallëzueshme. Në praktikë, këto dy projekte po e ndihmojnë Elbasanin të krijojë një standard të ri pune: vendime të mbështetura në prova, ndërhyrje të testuara dhe kapacitet institucional që e mban ritmin edhe pas projektit.

Roli i URI dhe çfarë po i lë qytetit

Roli i URI në Elbasan është të lidhë analizën me zbatimin. Te GreenELB, kjo përkthehet në metodologji auditimi, paketa retrofit, plan teknik e financiar, instrumente testimi rregullator, trajnime dhe modele angazhimi. Te eCIM, kjo përkthehet në dizajn pilotimesh, struktura të të dhënave, “policy sandbox” për lëvizshmërinë, trajnime për stafin bashkiak, program studentor dhe mbështetje për koordinimin me aktorët.

Rezultati që synohet të arrihet për Elbasanin është i qartë: një model pune që mund të zgjerohet, me standarde, procedura, të dhëna, kapacitete dhe instrumente zbatimi, në mënyrë që tranzicioni drejt neutralitetit klimatik të kthehet në praktikë të përditshme të menaxhimit urban.

Pse kjo përvojë po shihet si standard

Menaxhimi i mbetjeve mbetet një nga sfidat më të prekshme të qeverisjes vendore dhe të cilësisë së jetës në Shqipëri. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT, në vitin 2024 u menaxhuan 862,241 ton mbetje, me një gjenerim mesatar prej 360 kg për banor. Tabloja e trajtimit të tyre tregon se sistemi vijon të mbështetet kryesisht te depozitimi: 76.3% e mbetjeve përfunduan në landfill, ndërsa 18.8% u ricikluan dhe 4.9% u trajtuan përmes djegies me rikuperim energjie.

Në këtë kontekst, standardi që po vendos “Berati Riciklon” lidhet me faktin se nuk e trajton ndarjen në burim si iniciativë sporadike, por si shërbim me rregulla të qarta, kapacitete operacionale, mekanizma mirëmbajtjeje dhe një zinxhir funksional për materialet e rikuperuara. Ky është dallimi që e bën modelin të transferueshëm.

Rezultate që e mbështesin besueshmërinë e modelit

Përvoja e Beratit po e kthen ndarjen në burim në material realisht të vlefshëm për riciklim, duke krijuar besim te qytetarët dhe te institucionet. Deri më sot janë arritur rezultate konkrete:

• 140+ ton karton të rikuperuar
• 8.5+ ton plastikë të shitura

Kartoni i shitet kompanive që prodhojnë ambalazhe kartoni (kuti), ndërsa plastika shitet operatorëve që e përpunojnë dhe e kthejnë në lëndë të parë. Kjo lidhje direkte me tregun është një nga elementët që e bën sistemin të qëndrueshëm dhe të besueshëm: materiali i ndarë nuk “humbet” në zinxhir, por kthehet në produkt ekonomik.

Vizita studimore e 29 janarit 2026: kur standardi u pa nga afër

Një moment i rëndësishëm në konsolidimin e kësaj përvoje ishte vizita studimore e 29 janarit 2026, me përfaqësues të ambasadave suedeze në rajon, ku u prezantua sistemi i ngritur dhe funksionimi i tij në praktikë. Vizita u fokusua te mënyra konkrete se si shërbimi është ndërtuar dhe si ruhet cilësia e tij në kohë, përtej fazës pilot.

Gjatë diskutimeve u trajtuan elementët që e bëjnë modelin të riprodhueshëm: organizimi “derë më derë”, edukimi i vazhdueshëm i qytetarëve dhe bizneseve, si dhe mekanizmat për mirëmbajtjen e sistemit. U theksua se shërbimi nuk mbështetet te veprime të përkohshme, por është integruar në shërbimet vendore dhe mirëmbajtja e tij financohet përmes taksës së pastrimit, duke garantuar vijueshmëri operacionale.

Gjatë takimit me kryetarin e Bashkisë Berat z.Ervin Ceca, u mësua se ky model ka tërhequr vëmendjen e Bashkisë së Përmetit që interesohet për replikimin e tij. Ndërsa u evidentua gjithashtu interes ndërkombëtar nga Republika e Armenisë dhe u lajmërua një tjetër vizitë studimore e udhëhequr nga OSBE, e fokusuar në mënyrën e organizimit të shërbimit, dokumentimit të rezultateve dhe lidhjes së ndarjes në burim me zinxhirin e tregut.

Si u ndërtua modeli dhe kush e bëri të mundur

Modeli u financua nga Sida/Ambasada Suedeze dhe u drejtua nga Brooks, Hannas & Partners (Serbi), me Urban Research Institute (URI) si partner zbatues dhe me mbështetjen e Bashkisë Berat për organizimin e shërbimit në nivel lokal. URI kontribuoi në hartimin e metodologjisë së ndarjes në burim, asistencën teknike dhe ndërtimin e kapaciteteve për autoritetet vendore dhe kombëtare (menaxhim, replikim dhe monitorim të rrjedhës së materialeve), si edhe në paketën e komunikimit publik për të mbështetur prezantimin, zbatimin dhe ndjekjen e modelit.

Për zbatimin operacional, Bashkia Berat krijoi shoqërinë BERAT CITY GREEN – BCG SH.A, si strukturë që administron shërbimin dhe qendrën e selektimit, si dhe organizon proceset e rikuperimit dhe daljes së materialeve në treg.

Çfarë mësohet nga Berati për Shqipërinë dhe rajonin

Në një vend ku landfill-et mbeten destinacioni kryesor i mbetjeve, “Berati Riciklon” tregon se rezultatet vijnë kur sistemi ndërtohet si shërbim: me rregulla të qarta, kapacitete operacionale, angazhim të vazhdueshëm të komunitetit dhe një zinxhir të menaxhueshëm për materialet e riciklueshme. Kjo është arsyeja pse ky model po shihet si standard i ri për menaxhimin e mbetjeve në Shqipëri dhe si referencë për rajonin: sepse demonstron jo vetëm që ndarja në burim është e mundur, por edhe se mund të jetë e qëndrueshme, e matshme dhe e replikueshme.

Në këtë kontekst, financimi i klimës është nyja që lidh planifikimin me rezultatin. Pa instrumente financiare, prioritete të qarta dhe projekte të strukturuara për financim, planet kombëtare për përshtatje dhe zbutje rrezikojnë të mbeten dokumente “të sakta në letër”, por të dobëta në zbatim. Për një vend me ekspozim të lartë ndaj rreziqeve klimatike, sfida nuk është vetëm të identifikojë çfarë duhet bërë, por të sigurojë mënyrën se si do të financohet, zbatohet dhe monitorohet.

Historikisht, politikat klimatike në Shqipëri janë trajtuar shpesh si pjesë e agjendës së mjedisit, ndërkohë që buxhetimi, prioritetizimi i investimeve dhe vendimmarrja financiare kanë ndjekur një logjikë tjetër. Por rreziqet klimatike janë edhe rreziqe ekonomike, fiskale e financiare: ndikojnë në asetet publike, në shërbimet bazë, në aktivitetin e biznesit dhe në stabilitetin e financave publike. Kjo kërkon një qasje ku klima futet në “gjuhën” e financave: portofol investimesh, standarde projektesh, instrumente financiare dhe gjurmueshmëri të shpenzimeve.

Një sinjal i qartë i këtij tranzicioni u dha me Konferencën Kombëtare të Financave të Klimës, mbajtur në Tiranë më 15 dhjetor 2025. Ajo shërbeu si një pikë takimi ku institucionet shtetërore, autoritetet financiare, partnerët e zhvillimit, ekspertët, sektori privat dhe akademia u përqendruan te një pyetje praktike: si përkthehet politika klimatike në financim real, të qëndrueshëm dhe të matshëm?

Konferenca u bashkëthirr nga Ministria e Mjedisit, Instituti i Kërkimeve Urbane (URI) dhe UNESCO Office in Venice, duke e vendosur theksin te përshpejtimi i financimit për përshtatje dhe qëndrueshmëri, në përputhje me prioritetet kombëtare dhe angazhimet ndërkombëtare të Shqipërisë për klimën. Roli i URI-së në këtë proces u integrua si rol teknik dhe lehtësues: duke orientuar diskutimin drejt kapaciteteve, projekteve të financueshme dhe mekanizmave që e bëjnë klimën të aftë të tërheqë financime.

Nga “gjetja e fondeve” te zinxhiri i plotë i investimit

Një nga mesazhet kryesore që doli në pah është se financat e klimës nuk janë thjesht gjetje fondesh. Ato kërkojnë një zinxhir të plotë: nga ideja te koncepti, nga projektimi te zbatimi, nga monitorimi te raportimi i impaktit. Pa këtë zinxhir, edhe burimet financiare më të mira mund të mos përkthehen në rezultate. Pikërisht këtu bëhet kritike nevoja për standardizim të projekteve, forcim të kapaciteteve teknike dhe bashkërendim institucional.

Drejt një Platforme Kombëtare të Financave të Klimës

Diskutimet theksuan gjithashtu rëndësinë e një mekanizmi koordinimi më të unifikuar, si Platforma Kombëtare e Financave të Klimës. Një strukturë e tillë ka vlerë vetëm nëse krijon funksion, jo vetëm formë: nëse lidh politikat me buxhetin dhe portofolin e investimeve, standardizon mënyrën si përgatiten projektet, vendos qartësi për prioritetet dhe kriteret e financimit, dhe forcon raportimin e gjurmueshmërinë e shpenzimeve klimatike.

Sektori financiar dhe roli i Bankës së Shqipërisë

Pjesëmarrja e Bankës së Shqipërisë e ngriti diskutimin nga niveli i projekteve te niveli i stabilitetit financiar dhe menaxhimit të riskut. Në komunikimin e saj publik, Banka nënvizoi rëndësinë e rreziqeve klimatike dhe të tranzicionit si burim material cenueshmërie për sistemin bankar dhe ekonominë, si dhe referoi hapa të ndërmarrë në kuadër të Strategjisë së saj të Gjelbër 2022–2025: ngritje strukture pune, zhvillim treguesish monitorues, vlerësime të ekspozimit dhe orientime për bankat mbi menaxhimin e rreziqeve mjedisore.

Pse kjo lidhet direkt me integrimin në BE

Klima dhe mjedisi janë gjithnjë e më shumë pjesë praktike e procesit të integrimit europian: jo vetëm përafrim ligjor, por edhe zbatim i financuar dhe i matshëm. Për kapitujt e lidhur me agjendën e gjelbër, sfida reale është kapaciteti për të mobilizuar burime, për të krijuar projekte të zbatueshme dhe për të garantuar koordinim institucional e transparencë.

Çfarë duhet të ndodhë më pas

Nëse ky momentum do të kthehet në kthesë reale, tre hapa dalin si kritikë:

1. krijimi i një portofoli të strukturuar investimesh klimatike, me projekte të gatshme për financim, veçanërisht për përshtatje dhe reziliencë
2. integrimi i financave të klimës në planifikimin fiskal dhe në politikat e menaxhimit të riskut financiar
3. operacionalizimi i një mekanizmi koordinimi funksional, me mandat të qartë, rol të matshëm dhe transparencë

Në këtë fazë të dytë, roli i aktorëve teknikë dhe ndërmjetësues mbetet vendimtar: të ndihmojnë që dialogu të kthehet në procese, proceset në projekte dhe projektet në investime. Në fund, ideja është e thjeshtë: tranzicioni i gjelbër nuk ecën vetëm me vullnet dhe strategji, por me arkitekturë financiare, koordinim institucional dhe investime të matshme.

=