Ndryshimet klimatike nuk janë më një rrezik abstrakt për Shqipërinë. Përmbytjet, thatësirat, zjarret dhe rreziqet që lidhen me infrastrukturën po shfaqen më shpesh dhe me kosto më të lartë, ndërsa “kostoja e mosveprimit” përkthehet çdo vit në presion mbi buxhetin publik, ekonomitë lokale dhe mirëqenien e familjeve. Kjo e bën një pyetje thelbësore për politikëbërjen: a kemi vetëm strategji dhe objektiva, apo kemi edhe kapacitetin financiar për t’i kthyer ato në masa konkrete?

Në këtë kontekst, financimi i klimës është nyja që lidh planifikimin me rezultatin. Pa instrumente financiare, prioritete të qarta dhe projekte të strukturuara për financim, planet kombëtare për përshtatje dhe zbutje rrezikojnë të mbeten dokumente “të sakta në letër”, por të dobëta në zbatim. Për një vend me ekspozim të lartë ndaj rreziqeve klimatike, sfida nuk është vetëm të identifikojë çfarë duhet bërë, por të sigurojë mënyrën se si do të financohet, zbatohet dhe monitorohet.

Historikisht, politikat klimatike në Shqipëri janë trajtuar shpesh si pjesë e agjendës së mjedisit, ndërkohë që buxhetimi, prioritetizimi i investimeve dhe vendimmarrja financiare kanë ndjekur një logjikë tjetër. Por rreziqet klimatike janë edhe rreziqe ekonomike, fiskale e financiare: ndikojnë në asetet publike, në shërbimet bazë, në aktivitetin e biznesit dhe në stabilitetin e financave publike. Kjo kërkon një qasje ku klima futet në “gjuhën” e financave: portofol investimesh, standarde projektesh, instrumente financiare dhe gjurmueshmëri të shpenzimeve.

Një sinjal i qartë i këtij tranzicioni u dha me Konferencën Kombëtare të Financave të Klimës, mbajtur në Tiranë më 15 dhjetor 2025. Ajo shërbeu si një pikë takimi ku institucionet shtetërore, autoritetet financiare, partnerët e zhvillimit, ekspertët, sektori privat dhe akademia u përqendruan te një pyetje praktike: si përkthehet politika klimatike në financim real, të qëndrueshëm dhe të matshëm?

Konferenca u bashkëthirr nga Ministria e Mjedisit, Instituti i Kërkimeve Urbane (URI) dhe UNESCO Office in Venice, duke e vendosur theksin te përshpejtimi i financimit për përshtatje dhe qëndrueshmëri, në përputhje me prioritetet kombëtare dhe angazhimet ndërkombëtare të Shqipërisë për klimën. Roli i URI-së në këtë proces u integrua si rol teknik dhe lehtësues: duke orientuar diskutimin drejt kapaciteteve, projekteve të financueshme dhe mekanizmave që e bëjnë klimën të aftë të tërheqë financime.

Nga “gjetja e fondeve” te zinxhiri i plotë i investimit

Një nga mesazhet kryesore që doli në pah është se financat e klimës nuk janë thjesht gjetje fondesh. Ato kërkojnë një zinxhir të plotë: nga ideja te koncepti, nga projektimi te zbatimi, nga monitorimi te raportimi i impaktit. Pa këtë zinxhir, edhe burimet financiare më të mira mund të mos përkthehen në rezultate. Pikërisht këtu bëhet kritike nevoja për standardizim të projekteve, forcim të kapaciteteve teknike dhe bashkërendim institucional.

Drejt një Platforme Kombëtare të Financave të Klimës

Diskutimet theksuan gjithashtu rëndësinë e një mekanizmi koordinimi më të unifikuar, si Platforma Kombëtare e Financave të Klimës. Një strukturë e tillë ka vlerë vetëm nëse krijon funksion, jo vetëm formë: nëse lidh politikat me buxhetin dhe portofolin e investimeve, standardizon mënyrën si përgatiten projektet, vendos qartësi për prioritetet dhe kriteret e financimit, dhe forcon raportimin e gjurmueshmërinë e shpenzimeve klimatike.

Sektori financiar dhe roli i Bankës së Shqipërisë

Pjesëmarrja e Bankës së Shqipërisë e ngriti diskutimin nga niveli i projekteve te niveli i stabilitetit financiar dhe menaxhimit të riskut. Në komunikimin e saj publik, Banka nënvizoi rëndësinë e rreziqeve klimatike dhe të tranzicionit si burim material cenueshmërie për sistemin bankar dhe ekonominë, si dhe referoi hapa të ndërmarrë në kuadër të Strategjisë së saj të Gjelbër 2022–2025: ngritje strukture pune, zhvillim treguesish monitorues, vlerësime të ekspozimit dhe orientime për bankat mbi menaxhimin e rreziqeve mjedisore.

Pse kjo lidhet direkt me integrimin në BE

Klima dhe mjedisi janë gjithnjë e më shumë pjesë praktike e procesit të integrimit europian: jo vetëm përafrim ligjor, por edhe zbatim i financuar dhe i matshëm. Për kapitujt e lidhur me agjendën e gjelbër, sfida reale është kapaciteti për të mobilizuar burime, për të krijuar projekte të zbatueshme dhe për të garantuar koordinim institucional e transparencë.

Çfarë duhet të ndodhë më pas

Nëse ky momentum do të kthehet në kthesë reale, tre hapa dalin si kritikë:

1. krijimi i një portofoli të strukturuar investimesh klimatike, me projekte të gatshme për financim, veçanërisht për përshtatje dhe reziliencë
2. integrimi i financave të klimës në planifikimin fiskal dhe në politikat e menaxhimit të riskut financiar
3. operacionalizimi i një mekanizmi koordinimi funksional, me mandat të qartë, rol të matshëm dhe transparencë

Në këtë fazë të dytë, roli i aktorëve teknikë dhe ndërmjetësues mbetet vendimtar: të ndihmojnë që dialogu të kthehet në procese, proceset në projekte dhe projektet në investime. Në fund, ideja është e thjeshtë: tranzicioni i gjelbër nuk ecën vetëm me vullnet dhe strategji, por me arkitekturë financiare, koordinim institucional dhe investime të matshme.

=

Share to...

Facebook

Twitter

Linkedin